Summer recaps. Social media staat er momenteel vol mee. Waarschijnlijk zit jij net als ik met je hoofd nog volop in vakantiemodus en je telefoon trouwens ook.
Een foto van dat ene adembenemende uitzicht. Een uitgebreid aangeklede borrelplank. Een selfie, jij met vrienden of familie, een sfeervol straatje of die ene leuke zomeroutfit. Je kent het wel: de zomer, vastgelegd in een eindeloze stroom foto's.
Op dit moment zit alles nog vers in je geheugen. Je weet nog precies waar je was, met wie, hoe het voelde en wat je hebt meegemaakt. Maar over twintig jaar? Dan zullen veel van deze momenten vergeten zijn. Niet omdat deze vakantie niet bijzonder was. Integendeel. Juist omdat ons geheugen helemaal niet gemaakt is om alles wat we meemaken te bewaren.
Ons brein is geen perfecte camera die alles scherp vastlegt en ergens opslaat. Onze herinneringen raken vervaagd en vervormd.
Wel kan het zo voelen alsof herinneringen ergens in ons hoofd veilig liggen opgeslagen. Alsof er een soort film van ons leven bestaat en we, wanneer we aan vroeger denken, simpelweg het juiste fragment terugvinden en afspelen. Maar zo werkt het geheugen niet. Wanneer we ons iets herinneren, reconstrueren we die gebeurtenis. Altijd. We halen verschillende stukjes informatie bij elkaar: wat we ons nog herinneren van de gebeurtenis zelf, wat we er later over hebben verteld, wat anderen zich ervan herinneren en de betekenis die we er inmiddels (in het hier en nu) aan geven.
En vanuit psychologisch oogpunt betekent dat iets belangrijks.
Een herinnering is niet alleen een registratie van wat er is gebeurd. Het is ook een interpretatie van wat het voor ons betekende.
Dat verklaart bijvoorbeeld waarom twee zussen die samen precies dezelfde gebeurtenis hebben meegemaakt, er jaren later een totaal ander verhaal over kunnen vertellen en tegenovergestelde gevoelens bij kunnen hebben. Geen van beiden heeft noodzakelijkerwijs "de juiste versie". Ze hebben simpelweg verschillende dingen meegenomen uit dezelfde ervaring en hebben zich vervolgens verschillend ontwikkeld.
Maar waarom onthouden we sommige momenten dan wel?
We maken iedere dag ontzettend veel dingen mee. Het meeste daarvan verdwijnen vrijwel geruisloos uit ons bewuste geheugen. Weet je nog wat je vanochtend precies deed tussen 10u en 11.15u uur? Waarschijnlijk niet. Maar vraag iemand naar een gebeurtenis van twintig jaar geleden en soms komt er ineens een heel levendig beeld terug. Een keuken. De geur van pannenkoeken. De stem van een ouder. Een liedje op de achtergrond. Een zin die iemand zei. En waarom dan juist dat moment wel?
Emotie speelt daarin een cruciale rol.
Gebeurtenissen die ons raken, verrassen, teleurstellen of een sterk gevoel van verbondenheid geven, krijgen meer betekenis voor ons geheugen dan alledaagse gebeurtenissen waar we minder aandacht aan besteden. En daarom blijven die emotionele getinte ervaringen veel beter bewaard. Ons brein slaat ze op als ‘nuttige informatie’. Dit vanwege het positieve gevoel die een gebeurtenis gaf (Het brein denkt dan: “Onthoud, dit wil ik vaker voelen”) of juist vanwege het negatieve effect (“Onthoud, dit wil je voorkomen in de toekomst”). Ons brein is dus geen neutrale camera, maar registreert alleen datgeen dat 'nuttig' kan zijn voor de toekomst.
En hier zit psychologisch gezien nog iets interessants in. Datgeen wat we opslaan in ons lange termijn geheugen, dat hoeft helemaal niet de belangrijkste gebeurtenissen van ons leven te zijn. Meestal is het juist iets kleins. Samen een ijsje halen of wijntje drinken. Een zomeravond met een vriend(in) op het strand. Een wandeling met je vader door het bos. Op het moment zelf lijkt zo'n moment misschien helemaal niet bijzonder. Pas later kan blijken hoeveel betekenis het heeft gekregen doordat je diegene mist of de tijd mist wanneer die herinnering plaatsvond. De herinnering wordt geassocieerd met iets groters en daarmee belangrijker.
Sommige herinneringen worden groter naarmate we ouder worden.
En dat is misschien wel een van de mooiste dingen aan autobiografische herinneringen. De betekenis van een herinnering ligt niet voor altijd vast. Want met de tijd verander je. En daardoor kan ook de emotionele lading en de manier waarop je naar je verleden kijkt ook met de tijd veranderen.
Zo kan een patroon van je moeder waar je je vroeger aan ergerde, ineens anders binnenkomen wanneer je zelf ouder bent. Een keuze van je vader die je vroeger niet begreep, kan begrijpelijker worden wanneer je zelf in een vergelijkbare situatie terechtkomt. Een gebeurtenis die je ooit vooral doodeng vond (zoals een sollicitatie of eerste date) kan jaren later voelen als een belangrijk keerpunt in je leven.
Het verleden verandert natuurlijk niet. Maar jouw blik op het verleden verandert wel. En daarmee kan ook de betekenis van een herinnering veranderen. Dat is iets wat ik regelmatig terugzie wanneer ik levensverhalen opneem.
Door verhalen te vertellen, herinneringen te delen, begrijpen we onszelf beter.
We bewaren ons verleden niet alleen door ons dingen op te halen uit ons lange termijngeheugen. We geven ons leven samenhang door erover te vertellen.
Wanneer iemand vertelt over zijn jeugd, zijn ouders, zijn keuzes, liefdes, verliezen en keerpunten, ontstaat er een uniek verhaal. Losse gebeurtenissen worden met elkaar verbonden. Op die manier helpen onze herinneringen ons niet alleen om terug te kijken, maar ook om te begrijpen wie we zijn.
Je verleden wordt onderdeel van je identiteit. Dat vind ik misschien wel een van de mooiste kanten van het werken met levensverhalen. Je legt niet alleen herinneringen van iemand vast. Je laat iemand zichzelf opnieuw ontdekken.
En hierdoor kijk ik toch anders naar mijn vakantiefoto’s van Corsica als ik door mijn telefoon scroll.
En vraag ik me af: Welke van deze momenten zal ik over twintig jaar nog onthouden? Niet die ene mooie kerk waar we gehaast voorbij liepen en die ik perse nog wilde vastleggen, terwijl de rest al lang doorgelopen was. Of die mooie shot van een glas rose (die inmiddels warm was geworden) aan de rand vna het zwembad. Het zijn juist die messy foto waar de helft met z’n ogen dicht op staat. Want zij maken uit, de mensen met wie ik was en het onbetaalbare gevoel dat zij mij gaven deze vakantie. Ik hoop dat ook bij jou die ‘mental picture’ in je geheugen gegrift staat.
Neem de dagelijkse momentjes nooit voorlief.
Leef je Legacy
Liefs, Yvonne
Founder Legacy Video
GZ-psycholoog & Videograaf
